Steve Rosenberg: Rusland zoekt diplomatieke en economische winst uit de oorlog met Iran

De ultieme ironie: Poetin de vredestichter

Laten we er volledig eerlijk over zijn. Als je probeert je een neutrale, kalmerende invloed in de wereldpolitiek van vandaag voor te stellen, komt de huidige Russische regering waarschijnlijk niet meteen in je op. Toch is het zo dat president Vladimir Poetin, in een plotwending die rechtstreeks uit een politieke satire lijkt te komen, zichzelf actief profileert als potentieel bemiddelaar in de escalerende spanningen rondom Iran. De BBC belichtte onlangs deze bizarre diplomatieke draai, en het is een fascinerend, zij het cynisch, meesterstuk in geopolitiek opportunisme.

Rusland voert momenteel zijn eigen rampzalige militaire campagne in Oekraïne, wat het idee dat Moskou de gemoederen in het Midden-Oosten zou komen bedaren ongeloofwaardig maakt. Maar als je kijkt voorbij de pure brutaliteit van het verhaal, is de onderliggende strategie volkomen logisch. Rusland doet dit niet uit de goedheid van zijn hart. Moskou is op zoek naar heel specifieke diplomatieke en economische voordelen, en de Iraanse crisis biedt daarvoor het perfecte decor.

De technologieruil: drones voor straaljagers

Als technologie- en lifestyleblog richten wij ons doorgaans op de nieuwste consumentengadgets of software-updates. Maar militaire technologie bepaalt het wereldtoneel, en de technologieruil tussen Moskou en Teheran valt niet te negeren. Dit gaat niet over het delen van open-sourcecode. Dit is een uiterst berekend ruilsysteem tussen twee zwaar gesanctioneerde landen.

De afgelopen paar jaar is Rusland steeds afhankelijker geworden van Iraanse technologie. De Shahed-zweefmunitie is een grimmige vaste waarde geworden in de luchten boven Oekraïne. Deze goedkope, effectieve drones stelden Rusland in staat zijn militaire budget te rekken terwijl ze maximale infrastructurele schade aanrichtten. In ruil daarvoor vraagt Teheran niet om beleefde bedankbriefjes. Ze willen hoogwaardige Russische militaire hardware.

Iran heeft zijn oog stevig gericht op geavanceerde straaljagers, luchtverdedigingssystemen en geavanceerde cyberoorlogscapaciteiten. Door zichzelf in te voegen als sleutelspeler of potentieel bemiddelaar in het Iraanse theater, garandeert Rusland dat deze lucratieve technologiepijplijn open blijft. Bovendien geeft het Moskou enorme hefboomwerking. Als westerse mogendheden willen dat Rusland helpt de situatie in het Midden-Oosten te de-escaleren, kan Poetin gemakkelijk concessies eisen met betrekking tot de sancties die zijn eigen technologiesector verlammen.

De economie van de paria's

Laten we het over geld hebben. De Russische economie is afgesneden van de standaard mondiale financiële systemen. Het SWIFT-banknetwerk is grotendeels een gesloten deur, en westerse markten zijn streng verboden terrein. Iran leeft al decennia in dit economische isolement. Samen proberen ze een alternatief financieel ecosysteem op te bouwen.

Nieuwe handelsroutes aanleggen

Een van de meest ambitieuze projecten waaraan ze werken is de Internationale Noord-Zuid Transportcorridor. Dit is een enorm netwerk van zee-, spoor- en wegverbindingen dat Rusland via Iran met India moet verbinden, volledig buiten de door het Westen gecontroleerde scheepvaartroutes om. Als er een grootschalige oorlog uitbreekt waarbij Iran betrokken is, wordt deze vitale economische levensader ernstig bedreigd.

Rusland wil daarom oprecht voorkomen dat de Iraanse infrastructuur volledig wordt vernietigd. Moskou heeft Iraanse havens en spoorwegen nodig om goederen naar Aziatische markten te vervoeren. De vredestichter spelen heeft niets te maken met levens redden. Het gaat om het beschermen van toeleveringsketens. Wanneer je beseft dat beide landen in wezen op elkaar aangewezen zijn om hun economieën draaiende te houden, begint het diplomatieke vertoon er veel meer uit te zien als pure zelfbehoud.

Crypto en alternatief bankieren

Een ander fascinerend aspect is hoe beide landen technologie inzetten om de Amerikaanse dollar te omzeilen. We zien toenemende samenwerking tussen Russische en Iraanse centrale banken om door de staat gesteunde digitale valuta en blockchainnetwerken voor internationale handel te ontwikkelen. Als Rusland zichzelf kan positioneren als de diplomatieke brug tussen Iran en de rest van de wereld, cementeert het tegelijkertijd zijn rol als architect van dit nieuwe, sanctiebestendige financiële systeem. Dat is een enorm verkoopargument wanneer Poetin spreekt tot andere BRICS-landen die beducht zijn voor Amerikaanse financiële dominantie.

De BRICS-hoek: hof maken aan de mondiale meerderheid

Om de Russische strategie echt te begrijpen, moeten we kijken naar het bredere geopolitieke schaakbord. Op dit blog bespreken we regelmatig de verschuiving van de technologiesector richting opkomende markten, en de werelddiplomatie volgt precies dezelfde trend. De BRICS-coalitie, oorspronkelijk Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika, is onlangs uitgebreid met onder andere Iran. Dit is niet zomaar een praatclub. Het is een directe uitdaging aan de westerse economische hegemonie.

Door als bemiddelaar voor Iran op te treden, signaleert Rusland aan de overige BRICS-landen dat het de ultieme beschermer is van het niet-westerse blok. Poetin wil aantonen dat als je je schaart achter Moskou, je een diplomatiek schild krijgt bij de VN-Veiligheidsraad. Dat is een zeer overtuigend verhaal voor ontwikkelingslanden die zich gemarginaliseerd voelen door Washington en Brussel. Zij volgen deze ruimte op de voet. Als Rusland de Iraanse crisis succesvol kan navigeren zonder Teheran te laten vallen, vergroot dat de geloofwaardigheid van Moskou enorm in het mondiale Zuiden.

Cyberoorlogvoering en digitale diplomatie

We moeten ook de digitale dimensie aansnijden. Moderne oorlogvoering en diplomatie gaan niet alleen over tanks en verdragen. Ze gaan over servers, malware en digitale infrastructuur. Iran heeft een robuuste, zij het chaotische, cyberoorlogsafdeling. Rusland beschikt over enkele van de meest geavanceerde door de staat gesponsorde hackers ter wereld. Hun samenwerking op digitaal gebied is een enorme hoofdpijn voor westerse cyberbeveiligingsbedrijven.

Als Rusland als bemiddelaar optreedt, kan het stilletjes de voorwaarden van digitale betrokkenheid dicteren. We zouden een scenario kunnen zien waarbij Moskou Iraanse cyberaanvallen op westerse financiële instellingen inperkt in ruil voor versoepeling van technologische sancties tegen Russische techbedrijven. Het is een duister spel van digitaal schaken. De vredestichtersroutine biedt de perfecte dekmantel voor deze achterkamergesprekken. Ze kunnen in het openbaar over vredesverdragen praten terwijl ze achter gesloten deuren zero-day exploits verhandelen.

Het diplomatieke rookgordijn

Naast de technologiehandel en economische overlevingstactieken is er een briljant, zij het cynisch, diplomatiek spel gaande. Het Westen heeft een beperkte hoeveelheid aandacht, middelen en militaire hulp te verdelen. De afgelopen twee jaar is het grootste deel van die focus volledig gericht geweest op Oekraïne.

Door de vlammen van de diplomatie in het Midden-Oosten aan te wakkeren, bereikt Rusland twee dingen. Ten eerste dwingt het de Verenigde Staten en Europese bondgenoten hun aandacht te verleggen. Elk uur besteed aan crisisvergaderingen over Teheran is een uur dat niet besteed wordt aan het uitstippelen van strategie over Kyiv. Elke verdedigingsbatterij die gestuurd wordt om bondgenoten in het Midden-Oosten te beschermen, is een systeem minder voor Oost-Europa.

Ten tweede stelt het Poetin in staat te spelen voor het publiek van het mondiale Zuiden. Tegenover landen in Afrika, Latijns-Amerika en delen van Azië probeert Rusland het beeld te projecteren van een rationele mondiale supermacht. Terwijl de VS door critici vaak wordt afgeschilderd als agressief interventionistisch, wil Poetin aan het spreekgestoelte staan en praten over vrede, stabiliteit en wederzijds respect. Het is een zeer doelbewuste rebranding-oefening.

Waarom niemand het verhaal koopt

Ondanks de slimme strategie is dit een ongelooflijk moeilijk verhaal te verkopen. De BBC-Ruslandredacteur merkt terecht op dat Poetin als bemiddelaar presenteren gepaard gaat met onoverkomelijke geloofwaardigheidsproblemen. Je kunt niet effectief de rol van neutrale brandweerman spelen terwijl je actief benzine gooit op een brandend huis vlak naast je.

Hier zijn een paar redenen waarom de internationale gemeenschap sterk sceptisch is:

• Gebrek aan vertrouwen: Westerse leiders hebben na de gebeurtenissen van de afgelopen jaren nul vertrouwen in Russische diplomatieke beloften.

• Overduidelijke partijdigheid: Rusland is te diep verweven met Iraanse militaire belangen om ooit als onpartijdige bemiddelaar te worden beschouwd.

• Interne zwakte: Het Russische leger is ernstig uitgeput. Een bemiddelaar moet doorgaans kracht en het vermogen tot het afdwingen van overeenkomsten uitstralen. Moskou heeft het momenteel moeilijk om zijn eigen grenzen te beveiligen.

Het oordeel: een meesterstuk in cynisme

Uiteindelijk moeten we deze situatie bekijken door een lens van puur pragmatisme. Rusland wil geen volledige regionale oorlog in het Midden-Oosten, omdat die vitale handelsroutes zou verstoren en Moskou mogelijk zou meesleuren in een conflict dat het zich niet kan veroorloven. Rusland profiteert echter absoluut van een hoog niveau van aanhoudende spanning.