Awaria sieci na Półwyspie Iberyjskim w 2025 roku: „Idealna burza” błędów, która pozbawiła prądu 60 milionów ludzi

Pamiętacie ten dzień w kwietniu ubiegłego roku, kiedy cały Półwysep Iberyjski po prostu... zgasł? Kiedy 60 milionów ludzi w Hiszpanii i Portugalii nagle poczuło się, jakby cofnęli się do 1823 roku? Cóż, prawie rok później w końcu mamy odpowiedzi. I mówiąc delikatnie, nie stawiają one nikogo w dobrym świetle.

Werdykt wydany

Panel Ekspertów ENTSO-E, zespół 49 europejskich specjalistów ds. energii, opublikował dzisiaj (20 marca 2026 r.) raport końcowy dotyczący awarii z 28 kwietnia 2025 roku. Ich wniosek? To nie była jedna spektakularna katastrofa, lecz raczej wspaniały pokaz wielu mniejszych błędów.

Przewodniczący zarządu ENTSO-E, Damian Cortinas, podsumował to dość trafnie: „Nie ma jednej przyczyny. To była idealna burza wielu czynników”. Jeśli kiedykolwiek czytaliście raport z badania wypadków, wiecie, że to w zasadzie kod oznaczający: „każdy zaangażowany ma sporo do wyjaśnienia”.

Co się właściwie stało

O godzinie 12:33 czasu CEST, 28 kwietnia 2025 roku, w sieci iberyjskiej wydarzyło się coś bardzo złego. Między 12:32 a 12:33 około 2,5 GW mocy z odnawialnych i termicznych źródeł energii zniknęło z systemu. Żeby zobrazować skalę: to mniej więcej tyle, ile wynosi produkcja dwóch dużych elektrowni jądrowych, które wyparowały w mniej niż 60 sekund.

Napięcie w sieci skoczyło z nominalnych 400 kV do 435 kV. Częstotliwość systemu, która powinna być stabilna na poziomie 50 Hz z odchyleniami poniżej 0,01 Hz, spadła do 47 Hz. To nie jest lekkie wahnięcie. To elektryczny odpowiednik sytuacji, w której nagle usuwa się grunt spod nóg.

Rezultat? Kaskadowa awaria, która odłączyła 31 GW obciążenia i pogrążyła cały półwysep w ciemnościach. Większość obszarów nie miała prądu do 10 godzin, a pełne przywrócenie sieci zajęło bolesne 16 godzin. Portugalia przywróciła zasilanie do 00:22, 29 kwietnia; Hiszpania dotarła do mety dopiero o 04:00.

Co najmniej siedem osób straciło życie w Hiszpanii w bezpośrednim następstwie awarii, sześć w Galicji i jedna w Madrycie w wyniku pożaru domu. To nie była tylko niedogodność. To była śmiertelnie poważna sprawa.

Czy to wina turbin wiatrowych?

Krótka odpowiedź: nie. Dłuższa odpowiedź: absolutnie nie i przestańcie już to powtarzać.

W tygodniach po awarii pojawił się przewidywalny chór głosów obwiniających energię odnawialną. Dobrze się to klikało w nagłówkach, zwłaszcza że odnawialne źródła energii dostarczały wtedy 78% energii na Półwyspie Iberyjskim, przy czym sama fotowoltaika odpowiadała za około 60%. Czyżby winne były te wszystkie panele i turbiny?

Raport jest w tej kwestii jednoznaczny. Cortinas stwierdził wprost: „Problemem nie jest energia odnawialna, lecz kontrola napięcia, niezależnie od źródła”.

Czy odnawialne źródła energii były całkowicie bez winy? Nie do końca. Raport wykazał, że systemy oparte na przekształtnikach pracowały ze stałymi współczynnikami mocy, co ograniczało ich zdolność do elastycznej regulacji napięcia. Gdy napięcie skoczyło, zabezpieczenia nadnapięciowe falowników w mniejszych, rozproszonych generatorach zadziałały zgodnie z przeznaczeniem i się odłączyły. Raport traktuje to jednak jako problem z konfiguracją i zarządzaniem siecią, a nie fundamentalną wadę technologii odnawialnej.

Prawdziwi winowajcy

W tym miejscu sprawa staje się naprawdę zawstydzająca dla operatorów sieci. Raport zidentyfikował to, co nazwano „problemem strukturalnym w zapewnianiu i kontroli usług systemowych”. Tłumaczenie: podstawowe dbanie o stabilność sieci nie było wykonywane prawidłowo.

Konwencjonalne generatory synchroniczne, czyli wielkie wirujące maszyny, które tradycyjnie zapewniały wsparcie napięciowe, w co najmniej 75% godzinnych próbek nie spełniały swoich wymogów w zakresie mocy biernej. Przez trzy czwarte czasu elektrownie konwencjonalne nie wywiązywały się ze swoich zadań w zakresie kontroli napięcia. To nie jest drobne przeoczenie.

Co gorsza, niektóre kluczowe urządzenia do kontroli napięcia, konkretnie dławiki kompensacyjne, wymagały obsługi ręcznej. W sytuacji awaryjnej, która rozwija się w ciągu sekund, konieczność czekania, aż ktoś fizycznie przełączy przycisk, przypomina próbę otwarcia poduszki powietrznej ręcznie podczas wypadku samochodowego.

Przed samą awarią wystąpiły dwa epizody oscylacji: jeden przy 0,63 Hz powiązany z generacją opartą na przekształtnikach i drugi międzyobszarowy przy 0,2 Hz. To były sygnały ostrzegawcze. Hiszpański operator sieci REE został szczególnie skrytykowany za niedostrzeżenie rosnącego ryzyka, nawet gdy napięcie zbliżało się do krytycznych progów, oraz za zbyt powolne uruchamianie protokołów rezerw częstotliwości.

Dlaczego Półwysep Iberyjski był tak podatny na awarie?

Dla czytelników z Wielkiej Brytanii zastanawiających się, czy coś takiego mogłoby się zdarzyć u nich, warto dodać kontekst. Półwysep Iberyjski ma relatywnie słabe połączenia elektryczne z resztą Europy, łącząc się jedynie przez Francję. Wyobraźcie go sobie jako ślepą uliczkę w europejskiej sieci energetycznej, a nie jako dobrze skomunikowany węzeł.

Ta strukturalna izolacja oznaczała, że gdy sprawy zaczęły przybierać zły obrót, wsparcie z sąsiednich sieci było ograniczone. To znana słabość, a nie zaskoczenie, co sprawia, że brak przygotowania jest jeszcze bardziej rażący.

Przywracanie zasilania opierało się na zdolnościach „black start” z portugalskiej elektrowni wodnej Castelo do Bode (138 MW) i gazowej Tapada do Outeiro (990 MW). Odbudowa sieci krajowej od zera to mozolny proces, a fakt, że zajęło to 16 godzin, pokazuje, jak całkowicie zawalił się system.

Naprawa nie wymaga technologii kosmicznej

Być może najbardziej druzgocącym elementem całego raportu jest spostrzeżenie Cortinasa, że rozwiązania są dobrze znane: „To nie jest kwestia wysokiej technologii; to było wykonalne od dziesięcioleci”.

Przeczytajcie to jeszcze raz. Najgorsza awaria systemu energetycznego w Europie od ponad dwóch dekad, zaklasyfikowana na poziomie 2 i 3 w skali ICS, mogła zostać zapobieżona dzięki praktykom inżynieryjnym istniejącym od lat. Lepsze protokoły kontroli napięcia, automatyczne zamiast ręcznego przełączania, właściwa zgodność generatorów konwencjonalnych i bardziej rygorystyczny monitoring ze strony operatorów sieci.

Nic z tego nie wymaga wynalezienia koła na nowo. Wymaga to wdrożenia i, szczerze mówiąc, kogoś, kto zwraca uwagę na szczegóły.

Co to oznacza na przyszłość

Raport jasno pokazuje, że nie był to dziwny przypadek, lecz błąd systemowy. Bez reform może się to powtórzyć. Powinno to niepokoić każdego w Europie, w tym nas po drugiej stronie kanału.

Sieć brytyjska ma swoje własne wyzwania w związku z przejściem na większą generację ze źródeł odnawialnych, ale nasze połączenia i zarządzanie siecią znacząco różnią się od modelu hiszpańskiego. Mimo to awaria na półwyspie jest przestrogą przed tym, co się dzieje, gdy modernizacja sieci nie nadąża za zmianami w miksie energetycznym.

Lekcja jest prosta: energia odnawialna działa doskonale, ale infrastruktura sieciowa, systemy monitoringu i protokoły operatorów muszą ewoluować wraz z nią. To nie jest argument przeciwko OZE. To argument za lepszą inżynierią i bardziej kompetentnym nadzorem.

Ponieważ pozostawienie 60 milionów ludzi bez prądu na większą część dnia to nie jest coś, co można zbyć wzruszeniem ramion i stwierdzeniem, że „wyciągnięto wnioski”.

Przeczytaj oryginalny artykuł w źródle.